Afganistan’da neden çok sık sarsıntı meydana geliyor?

Getty Images

Afganistan’ın doğusundaki dağlık Paktika bölgesinde geçen hafta meydana gelen sarsıntıda 1000’den fazla kişi öldü, 3000 kişi de yaralandı.

Ülkede son 20 yılın en fazla can kaybına yol açan zelzelesi sonucu yüzlerce mesken de yıkıldı.

Depremlerin nedeni, dünyanın yüzeyini oluşturan levhalardaki ani hareketlenme. Levhalar çarpıştığında, “fay hattı” denilen kırıklar oluşuyor.

Afganistan, Hint ve Avrasya levhalarının buluştuğu bir dizi fay sınırının üzerinde. Bu nedenle ülkede çok sık zelzele meydana geliyor. Afganistan’da yalnızca son iki haftada büyüklüğü 4’ün üzerinde 10 orta şiddette sarsıntı oldu. Son bir yılda ise büyüklüğü 1,5 ve 4 ortasında değişen 219 küçük zelzele meydana geldi.

BU SARSINTIDA NEDEN ÇOK CAN KAYBI VAR?

Afganistan’daki son sarsıntıya, Hint ve Avrasya levhaları ortasındaki çarpışmadan kaynaklanan stress birikmesi neden oldu. ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’na nazaran zelzele Richter ölçeğine nazaran 5,9 büyüklüğündeydi.

ABD Federal Acil Durumlar İdare Kurumu’na nazaran bu büyüklük kabaca, 475 bir ton TNT’ye eşit ya da Hiroşima’ya atılan atom bombasından 37 kat daha güçlü.

Sarsıntı, 500 kilometre uzaklıktaki Pakistan ve Hindistan’da da hissedildi.

İngiltere Jeolojik Araştırmalar Kurumu’ndan sismolog Dr. Brian Baptie, zelzelenin bu kadar yıkıcı olmasının bir nedeninin de yerin yalnızca 51 kilometre altında gerçekleşmesi olduğunu söylüyor:

“Afganistan’ın bu bölümünde Himalaya Dağları’nın etekleri var. Burada tektonik levhalar direkt birbiriyle çarpışmıyor. Kısmen birbirlerine sürtünüyorlar. Bunun sonucu olarak da bu bölgedeki sarsıntılar daha sığ yerlerde oluyor ve sarsıntı yüzeye çok daha yakın noktalarda gerçekleşiyor.

“Bu zelzele yalnızca orta şiddetteydi fakat tesiri manasında çok yıkıcı oldu”

Afganistan’da öbür hangi zelzeleler olmuştu?

Birleşmiş Milletler (BM) İnsani İşler Uyum Ofisi’nin raporuna nazaran Afganistan’da son 10 yılda 7 binden fazla kişi zelzelelerde can verdi. Zelzelelerde yılda ortalama 560 kişi hayatını kaybetti.

Ocak ayında ülkenin batısında arka arda yaşananan sarsıntılar sonucu 20’den fazla kişi hayatını kaybetmiş, yüzlerce konut de yıkılmıştı.

2015’te, 7,5 büyüklüğündeki Hindikuş Depremi’nde 399 kişi öldü. Sarsıntı, Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi üzere uzak yerlerde de hissedilmişti. Mart 2022’de Hindikuş Dağları’nda art geriye meydana gelen iki sarsıntı da 1100 kişinin vefatına yol açtı.

Afganistan’ın kuzeyindeki Takhar ve Badakşan bölgelerinde Mayıs ayında meydana gelen zelzelede yaklaşık 4000 kişi öldü. Yaklaşık 100 köy ve 16 bin mesken yıkılır ya da hasar görürken, 45 bin kişi de evsiz kaldı.

Aynı bölgede Şubat 1998’de meydana gelen zelzele de 4 binden fazla can almış, 15 bin kişiyi de evsiz bırakmıştı.

DEPREMLER NEDEN BÜYÜK HASARA YOL AÇIYOR?

Dr. Baptie, Japonya ve Güney Amerika ülkelerinde daha sık sarsıntı olduğunu söylüyor. “Ancak Afganistan bilhassa tehdit altında. Zira binalar zelzeleye güçlü değil. Ahşap ve kerpiçten yahut zayıf betondan konut yapıyorlar” diye de ekliyor.

Afganistan’ın dağlarındaki sarsıntılarda, sarsıntının yol açtığı toprak kaymaları da büyük hasara yol açabiliyor.

Toprak kaymaları, dağ köylerindeki konutları dümdüz edebiliyor ve tıpkı vakitte ırmakların akışını engelleyip, geniş bir alanda sel felaketine yol açabiliyor.

Getty Images Kerpiç ve ahşap meskenler, sarsıntıların yol açtığı toprak kaymalarında yıkılıyor.

Bazen bir zelzele felaketinin haberi, yetkili makamlara birkaç günde ulaşabiliyor.

Toprak kaymaları birebir vakitte yolları tıkayıp, kurtarma vazifelilerinin ve yardım materyallerinin uzak dağ köylerine ulaşımını engelleyebiliyor. Yağmur, kar, sis ve çok soğuk üzere berbat hava şartları da sık sık kurtarma çalışmalarını olumsuz etkiliyor.

BM, geçen haftaki sarsıntının bilhassa berbat bir vakitte meydana geldiğini açıkladı. Yapılan yazılı açıklamada “Afganistan, 3,5 milyon kişinin ülke içinde konutlarından olduğu, büyük insani kriz yaşayan bir ülke. Milyonlarca kişi de artan yoksulluk ve açlıkla birlikte hayatta kalmaya çalışıyor” denildi.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.